Mirela Duculescu
A HISTORIOGRAPHICAL APPROACH TO STREET FURNITURE DESIGN IN SOCIALIST ROMANIA IN THE 1970S: DECEBAL SCRIBA’S 1973 DIPLOMA PROJECT

1N. Pevsner, Pionierzy współczesności. Od Williama Morrisa do Waltera Gropiusa, przeł. J. Wiercińska, Warszawa 1978.

2Cold War Modern: Design 1945–1970, red. D. Crowley, J. Pavitt, London 2008.

3V. Margolin, A World History of Design and the History of the World, „Journal of Design History” 2005, t. 18, nr 3, s. 235–243.

4M. Duculescu, Indefinite Faces of Modernism: Notes on Design in Interwar and Socialist Romania, „Studies in History and Theory of Architecture” 2019, t. 7: Seasoned Modernism. Prudent Perspectives on an Unwary Past, s. 137–156.

5Taż, Construind o istorie complicată: Secţia de Forme Industriale [Design] Institutul de Arte Plastice «Nicolae Grigorescu» din București (1969–1989) /Designing an Intricate History: The Department of Industrial Forms [Design] The “Nicolae Grigorescu” Institute of Fine Arts of Bucharest (1969–1989), w: 50 Design UNArte. O istorie vizuală a școlii de la București (1969–2019) /
A Visual History of the Bucharest School (1969–2019), red. M. Duculescu, București: 2019, s. 25–110.

6<https://designmuseum.org/designers/jock‑kinneir‑and‑margaret‑calvert> [dostęp: 14.07.2025].

7Henri Lefebvre, socjolog i filozof francuski o rodowodzie marksistowskim, uważa, że miasto staje się przestrzenią urbanistyczną dopiero wtedy, gdy jest w równym stopniu dostępne dla wszystkich – kulturowo, społecznie, politycznie. Zob. H. Lefebvre, The Right to the City (1968), w: tegoż, Writings on Cities, Oxford 2000, s. 147–159.

8Pojęcie environmental graphic design (EGD) odnosi się do projektowania graficznego, które zaspokaja potrzebę orientacji w przestrzeni i wizualnego mapowania terenu przez użytkowników. Zapotrzebowanie na orientację wzrasta wraz ze złożonością projektowanych przestrzeni miejskich i wiejskich (tablice informacyjne, mapy, oznaczenia, znaki porządkujące ruch). Zob. Ch. Calori i in., Signage and Wayfinding Design, A Complete Guide to Creating Environmental Graphic Design Systems, New York 2015.

9Jednym z poruszanych zagadnień było ujednolicenie orientacji sygnalizatorów dla pieszych z tablicami informacyjnymi i znakami drogowymi (<https://hfg‑archiv.museumulm.de/en/the‑hfg‑archive/> [dostęp: 14.07.2025]).

10E. Herring, Street Furniture Design: Contesting Modernism in Post­­­‑War Britain, London 2016.

11Instytut stał się nadmiernie rozbudowaną instytucją złożoną z dziewięciu działów (teoria dizajnu, testowanie produktów, badania społeczno­‑ekonomiczne, ergonomia, materiały dekoracyjne i wykończeniowe, wnętrza i transport, narzędzia, grafika i opakowania), z biurami dizajnu przypisanymi do priorytetowych gałęzi przemysłu (zbrojeniowego i ciężkiego) oraz do fabryk. Miał także dziesięć filii regionalnych (m.in. w Leningradzie, Mińsku, Kijowie, Charkowie i Wilnie). Zob. D. Azrikan, VNIITE, Dinosaur of Totalitarianism or Plato’s Academy of Design?, „Design Issues” 1999, t. 15, nr 3, s. 45–77.

12M. Duculescu, Exerciții de design cu mobilier urban. Decebal Scriba. 1973 /Design Exercises in Street Furniture. Decebal Scriba. 1973, „Zeppelin” 2020, nr 157, s. 142–153.

13Paul Bortnowski (1922–2007) był architektem (absolwentem Wydziału Architektury w Bukareszcie z 1949 roku), projektantem wzornictwa i scenografem, który odegrał kluczową rolę w powstaniu i rozwoju rumuńskiego dizajnu. Zainicjował utworzenie pierwszej formy wyższego kształcenia w dziedzinie dizajnu w Rumunii – w 1969 roku założył Wydział Wzornictwa Przemysłowych przy Instytucie Sztuk Pięknych im. Nicolae Grigorescu w Bukareszcie, gdzie kierował Klasą Form Przemysłowych (1969–1974), wykładał, prowadził pracownie i nadzorował prace dyplomowe. Jako przewodniczący Komisji Wzornictwa Związku Artystów Plastyków opracował spójną politykę rozwoju dizajnu. Był również przewodniczącym Rumuńskiego Centrum Wzornictwa, utworzonego w 1979 roku.

14Pojęcie przestrzeni publicznej (ulice, place, parki) to nowoczesny europejski termin wypracowany przez dwudziestowieczną urbanistykę. Wychodząc z ruchów społecznych i obywatelskich lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku, w odniesieniu do dizajnu obejmuje idee kształtowania przestrzeni w skali człowieka oraz tworzenia miejsc znaczących dla użytkowników – czytelnych, bezpiecznych, sprzyjających kontaktom społecznym i dostępnych.

15Meble miejskie, odgrywające istotną rolę w kształtowaniu doświadczenia życia w mieście, można podzielić na kategorie według zaspokajanych potrzeb: elementy komunikacji publicznej (nawierzchnie, schody, balustrady, krawężniki), systemy informacji i orientacji (nazwy ulic, znaki, mapy), oświetlenie, ławki, wiaty autobusowe, toalety publiczne, infrastruktura rowerowa (ścieżki, stojaki), kioski, kosze na śmieci, zdroje, urządzenia zabawowe, elementy dekoracyjne, telefony alarmowe.

16Cytat pochodzi z pracy dyplomowej Decebala Scriby Program mebli miejskich z 1973 roku, przechowywanej w Arhiva Universității Naționale de Arte București (UNArte București).

17Wywiad z Decebalem Scribą, kwiecień 2012 roku.

18Tamże.

19D. Scriba, Strada, componentă a semiologiei urbane, w: Seminarul Naţional de Design, Bucureşti 1974, s. 313–318.

20W komunistycznej Rumunii pierwsze miejsce zatrudnienia po ukończeniu studiów miało charakter obligatoryjnego przydziału absolwentów do konkretnej jednostki produkcyjnej [przyp. tłum.].

21O. Nițiș, Prozessualität und Situationismus. Processuality and Situationism. Procesualitate şi situaţionism, w: Decebal Scriba. 70s–80s Works, red. O. Nițiș, D. Talmann, Dortmund 2017, s. 5–18.