MEMO AKTEN – FROM GENERATIVE ART TO DEEP LEARNING AS A MEDIUM OF CREATION
Marcin Składanek
MEMO AKTEN – FROM GENERATIVE ART TO DEEP LEARNING AS A MEDIUM OF CREATION
Sylwia Szykowna
AI ART AND THE LIMITS OF TRANSPARENCY – A CRITICAL LABORATORY
Przypisy
1 W. Myśliwski, Widnokrąg, Kraków 2018, s. 275.
2 M. Weiser, The computer for the 21st century, „Scientific American” 1991, <chrome‑extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.lri.fr/~mbl/Stanford/CS477/papers/Weiser‑SciAm.pdf > [dostęp: 11.12.2025].
3 A. Turing, Computing machinery and intelligence, „Mind” 1950, nr 49,
<https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf> [dostęp: 10.12.2025].
4 L. Manovich, AI aesthetics, <https://manovich.net/index.php/projects/ai‑aesthetics> [dostęp: 10.12.2025].
5 K. Crawford, Atlas sztucznej inteligencji, przeł. T. Chawziuk, Kraków 2024.
6 A. Vaswani i in., Attention is all you need, <https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2017/file/3f5ee243547dee91fbd053c1c4a845aa‑Paper.pdf> [dostęp: 11.12.2025].
7 Online etymology dictionary, <https://www.etymonline.com/word/transparency> [dostęp: 28.12.2025].
8 Zob. K. Crawford, M. Ananny, Seeing without knowing: Limitations of the transparency ideal and its application to algorithmic accountability, „New Media & Society” 2018, t. 20, nr 3.
9 Tamże.
10 M. Foucault, Nadzorować i karać, przeł. T. Komendant, Warszawa 2009.
11 Więcej na ten temat zob. A. Binicewicz, O prywatności w świecie nowych technologii. Asymetria przejrzystości, Kraków 2021.
12 K. Crawford, M. Ananny, dz. cyt.
13 Więcej na temat zależności między rozwojem technologii nadzoru i kolonialnej dyskryminacji – zob. S. Browne, Dark matters: on the surveillance of blackness, Durham 2015.
14 M. Castells, Galaktyka internetu, przeł. T. Hornowski, Poznań 2003.
15 Zob. F. Pasquale, The black box society: The secret algorithms that control money and information, Cambridge 2015. Por. K. Crawford, M. Ananny, dz. cyt.
16 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji, <https://eur‑lex.europa.eu/legal‑content/PL/TXT/?uri=CELEX:32024R1689> [dostęp: 28.12.2025].
17 Zob. A. Binicewicz, dz. cyt.
18 K. Crawford, Atlas sztucznej inteligencji, dz. cyt., s. 21.
19 C. Birchall, Radical secrecy. The ends of transparency in datafied America, Minneapolis–London 2021, s. 2.
20 Tamże.
21 Tamże, s. 3.
22 Tamże, s. 177–181.
23 K. Crawford, M. Ananny, dz. cyt.
<24 Tamże, s. 983.
25 Tamże.
26 K. Crawford, V. Joler, Anatomy of an AI system, 2018, <https://anatomyof.ai/> [dostęp: 3.01.2026].
27 K. Crawford, V. Joler, Calculating empiress. A genealogy of technology and power since 1500, 2023, <https://calculatingempires.net/> [dostęp: 3.01.2026].
28 G. Gunning i in, XAI – explainable artificial intelligence, „Science Robotics” 2019, t. 4, nr 37.
29 N. Bryan‑Kinns i in., XAIxArts Manifesto: explainable AI for the arts, <https://arxiv.org/html/2502.21220v1#S3> [dostęp: 28.12.2025]; D. Hemment i in., Experiential AI between arts and explainable AI, „Leonardo” 2024, t. 57, nr 3.
30 N. Bryan‑Kinns i in., dz. cyt.
31 Zob. J. Żylińska, AI art: Machine visions and warped dreams, London 2020.
32 J. Żylińska, After AI art, „Widok: Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 38, <https://www.pismowidok.org/en/archive/2024/38‑digital‑entanglements/after‑ai‑art> [dostęp: 28.12.2025].
33 D. Hemment, A. Ridler, C. Sinders, AI is human after all, „The New Real Magazine” 2023, <https://journals.ed.ac.uk/newreal/article/view/9255/12266> [dostęp: 3.01.2026].
34 A. Ridler, C. Sinders, Mechanized cacophonies, <https://annaridler.com/mechanized‑cacophonies> [dostęp: 3.01.2026].
35 A. Ridler, C. Sinders, Cypress trees: A beginning, <https://annaridler.com/cypress‑trees‑2021> [dostęp: 3.01.2026].
36 A. Ridler, C. Sinders, Cypress trees: Fragmentation, <https://annaridler.com/cypress‑trees‑fragmentation> [dostęp: 3.01.2026].
37 L. Manovich, Język nowych mediów, przeł. P. Cypryański, Warszawa 2006.
38 Sytuację tę dobrze oddaje ikoniczny przypadek ImageNet. To pierwszy tak rozbudowany wizualny zestaw treningowy, którego rozwój odbywał się kosztem niskopłatnej i anonimowej pracy pracowników platformy crowdsourcingowej Amazon Mechanical Turk, budząc duże wątpliwości natury etycznej. Zob. K. Crawford, T. Paglen, Excavating AI. The Politics of Images in Machine Learning Training Sets, <https://excavating.ai/> [dostęp: 28.12.2025].
39 D. Hemment, A. Ridler, C. Sinders, dz. cyt., s. 41.
Bibliografia
- Binicewicz A., O prywatności w świecie nowych technologii. Asymetria przejrzystości, Kraków 2021.
- Birchall C., Radical secrecy. The ends of transparency in datafied America, Minneapolis, London 2021.
- Browne S., Dark matters: On the surveillance of blackness, Durham 2015.
- Bryan‑Kinns N. i in., XAIxArts Manifesto: Explainable AI for the arts, <https://arxiv.org/html/2502.21220v1#S3> [dostęp: 28.12.2025].
- Castells M., Galaktyka internetu, przeł. T. Hornowski, Poznań 2003.
- Crawford K., Atlas sztucznej inteligencji, przeł. T. Chawziuk, Kraków 2024.
- Crawford K., Ananny M., Seeing without knowing: Limitations of the transparency ideal and its application to algorithmic accountability, „New Media & Society” 2018, t. 20, nr 3.
- Crawford K., Joler V., Anatomy of an AI System, 2018, <https://anatomyof.ai/> [dostęp: 3.01.2026].
- Crawford K., Joler V., Calculating empiress. A genealogy of technology and power since 1500, 2023, <https://calculatingempires.net/> [dostęp: 3.01.2026].
- Crawford K., Paglen T., Excavating AI. The politics of images in machine learning training sets, <https://excavating.ai/> [dostęp: 28.12.2025].
- Foucault M., Nadzorować i karać, przeł. T. Komendant, Warszawa 2009.
- Gunning G. i in., XAI – explainable artificial intelligence, „Science Robotics” 2019, t. 4, nr 37.
- Hemment D. i in., Experiential AI Between Arts and Explainable AI, „Leonardo” 2024, t. 57, nr 3.
- Hemment D., Ridler A., Sinders C., AI is human after all, „The New Real Magazine” 2023, <https://journals.ed.ac.uk/newreal/article/view/9255/12266> [dostęp: 3.01.2026].
- Manovich L., AI Aesthetics, https://manovich.net/index.php/projects/ai‑aesthetics [dostęp: 10.12.2025].
- Manovich L., Język nowych mediów, przeł. P. Cypryański, Warszawa 2006.
- Myśliwski W., Widnokrąg, Kraków 2019.
- Online etymology dictionary, <https://www.etymonline.com/word/transparency> [dostęp: 28.12.2025].
- Pasquale F., The black box society: The secret algorithms that control money and information, Cambridge 2015.
- Ridler A., Sinders C., Cypress trees: A beginning, <https://annaridler.com/cypress‑trees‑2021> [dostęp: 3.01.2026].
- Ridler A., Sinders C., Cypress trees: Fragmentation, <https://annaridler.com/cypress‑trees‑fragmentation> [dostęp: 3.01.2026].
- Ridler A., Sinders C., Mechanized cacophonies, <https://annaridler.com/mechanized‑cacophonies> [dostęp: 3.01.2026].
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji, <https://eur‑lex.europa.eu/legal‑content/PL/TXT/?uri=CELEX:32024R1689> [dostęp: 28.12.2025].
- Turing A., Computing machinery and intelligence, „Mind” 1950, nr 49, <https://courses.cs.umbc.edu/471/papers/turing.pdf> [dostęp: 10.12.2025].
- Vaswani A. i in., Attention is all you need, <https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2017/file/3f5ee243547dee91fbd053c1c4a845aa‑Paper.pdf> [dostęp: 11.12.2025].
- Weiser M., The computer for the 21st century, „Scientific American” 1991, <chrome‑extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.lri.fr/~mbl/Stanford/CS477/papers/Weiser‑SciAm.pdf> [dostęp: 11.12.2025].
- Żylińska J., AI Art: Machine Visions and Warped Dreams, London 2020.
- Żylińska J., After AI art, „Widok: Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 38, <https://www.pismowidok.org/en/archive/2024/38‑digital‑entanglements/after‑ai‑art> [dostęp: 28.12.2025].
Sylwia Szykowna
holds a PhD in the humanities and is an assistant professor at the Institute of Cultural Studies at the Adam Mickiewicz University in Poznań. Her research focuses on questions related to new technologies and culture, with particular emphasis on the socio‑cultural dimensions of AI’s development. She is a member of the nationwide SOWA team examining the social circulation of academic knowledge. She has also co‑edited a special issue of the quarterly Kultura Współczesna devoted to AI as a cultural phenomenon.
ORCID: 0000‑0002‑4943‑2539
