Danuta Jędrusiak
SPECULATIVE ARTISTIC PRACTICES AS A RESPONSE TO THE RISKS INVOLVED IN THE EVOLUTION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE

1Zob. m.in. E. Østvold i in., Speculative Desing Through the Lens of AI, w: Proceedings of the International Conference on Engineering and Product Design Education, Birmingham 2024, s. 627–632.

2K. Crawford, Atlas sztucznej inteligencji. Władza, pieniądze i środowisko naturalne, przeł. T. Chawziuk, Kraków 2024, s. 27.

3I. Stengers, Speculative philosophy and the art of dramatization, w: The allure of things: Process and object in contemporary philosophy, red. R. Faber, A. Goffey, London–Sydney 2014, s. 202–204.

4Tamże, s. 202–207.

5D. Debaise, I. Stengers, The insistence of possibles: Towards a speculative pragmatism, przeł. A. Brewer „Parse Journal” 2017, nr 7, s. 18.

6Tamże.

7W wywiadzie Stengers podkreśla, że celem spekulacji nie jest przyjmowanie perspektywy innego, lecz pomyślenie o przyszłości, w której inni zajmą należne im miejsce. Zob. E. Bordeleau, The care of the possible, transl. K. Ladd, „Scapegoat” 2011, nr 1, s. 12.

8I. Stengers, dz. cyt., s. 204.

9D. Debaise, I. Stengers, dz. cyt., s. 18. Wszystkie tłumaczenia tekstów anglojęzycznych są tłumaczeniami własnymi, chyba że zostało zaznaczone inaczej.

10M. Fisher, Realizm kapitalistyczny. Czy nie ma alternatywy?, przeł. A. Karalus, Warszawa 2020, s. 18.

11Zob. m.in. A. Valdivia, The supply chain capitalism of AI: A call to (re)think algorithmic harms and resistance through environmental lens, „Information, Communication & Society” 2025, nr 12, s. 2122–2129.

12S. Sugiarto, M. Sultana, Critical speculations in AI design: Ethical narratives and visual experiments in post‑human aesthetic practices, „International Journal of Graphic Design” 2025, nr 3, s. 84.

13Coding Rights, The oracle for transfeminist technologies, <https://transfeministech.codingrights.org> [dostęp: 10.12.2025].

14J. Varon, S. Costanza‑Chock, M. Tamari, B. Taye, V. Koetz, AI Commons: Nourishing alternatives to Big Tech monoculture, Rio de Janeiro 2024, s. 41–43.

15Tamże, s. 25.

16Coding Rights, dz. cyt.

17V. Hassija i in., Interpreting black‑box models: A review on explainable artificial intelligence, „Cognitive Computation” 2024, nr 16, s. 53–54.

18Y. Kang, Light architecture, <https://www.yiyunkang.com/lightarchitecture> [dostęp: 10.12.25].

19S.-J. Yoo, What if we could visualize the inner workings of artificial intelligence?, „Design Wanted” 2024, <https://designwanted.com/light‑architecture‑yiyun‑kang‑ai‑future> [dostęp: 10.12.2025].

20A. Karimova, Speculative design in the age of AI: Imagining futures through digital art, „Future – Journal of the Synergy of Creative Arts and Digital Design” 2023, nr 2, s. 20–22.

21E. Kozanecka, A. Moloney, 3 artists reimagine AI imagery through speculative photography, 2024, <https://blog.google/technology/ai/3‑artists‑reimagine‑ai‑imagery‑through‑speculative‑photography> [dostęp: 10.12.2025].

22S. Johnson, ‘Dead white person’s clothes’ mount up as Ghana’s Kantamanto market struggles to rebuild after fire, „The Guardian” 2025, <https://www.theguardian.com/global‑development/2025/feb/24/ghana‑clothes‑market‑fire‑kantamanto‑rebuild> [dostęp: 10.12.2025].

23S. Shin, This book on non‑human intelligence was co‑written by AI, „Double Blind” 2023, <https://doubleblindmag.com/k‑allado‑mcdowell‑erik‑davis> [dostęp: 10.12.2025].

24E. Domańska, Humanistyka indygeniczna, „Teksty Drugie” 2024, nr 6, s. 24.

25K Allado‑McDowell, Pharmako‑AI, London 2020, s. 59.

26Tamże, s. 29.

27Zob. m.in. R.J. Sternberg, Do not worry that generative AI may compromise human creativity or intelligence in the future: It already has, „Journal of Intelligence” 2024, nr 7, s. 7–9.

28S.-J. Yoo, dz. cyt.

29A. Karimova, dz. cyt.

30M. Klipphahn‑Karge, A.-K. Koster, S. Morais dos Santos Bruss, Introduction, w: Queer reflections on AI: Uncertain intelligences, red M. Klipphahn‑Karge,
A.-K. Koster, S. Morais dos Santos Bruss, London–New York 2024, s. 9–12.

31Zob. m.in. A.S. George, A.H. George, A.G. Martin, The environmental impact of AI: A case study of water consumption by Chat GPT, „Partners Universal International Innovation Journal” 2023, t. 1, nr 2, s. 93–95.

32K Allado‑McDowell, dz. cyt., s. 119–131.

33 T.S. Goetze, AI art is theft: Labour, extraction, and exploitation: Or, on the dangers of stochastic Pollocks, w: Proceedings of the 2024 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency, New York 2024, s. 190–191.

34Zob. m.in. L.C. Ray, Human enough: A space for reconstructions of AI visions in speculative climate futures, w: Proceedings of the 15th Conference on Creativity and Cognition, New York 2023, s. 217–222.