EDITORIAL: EXPERIMENT
Marta Kudelska, Paweł Drabarczyk vel Grabarczyk
EDITORIAL: EXPERIMENT
Agata Kiedrowicz
ASH AND BASALT: REFLECTIONS AROUND THE MOTION THAT COMES BACK TO THE BODY EXHIBITION AT THE BUNKIER SZTUKI GALLERY IN KRAKÓW
1Z. Bauman, 44 listy ze świata płynnej nowoczesności, Kraków 2011, s. 56.
2Zob. A. Neimanis, J.M. Hamilton, How to Weather Together. Feminist Practice for Climate Change, Lonon–New York 2026.
3Zob. D. Macey, Dictionary of Critical Theory, London 2000, s. 25.
4D. Jałowik, Nieciągła opowieść. Bunkier Sztuki i jego Kolekcja, w: Bunkier 60/30. Tożsamość w ruchu /Identity in Motion, Kraków 2025, s. 8.
5Tamże, s. 8.
6A. Sachar, M. Lisok, Ruch, który wraca do ciała, w: Bunkier 60/30, dz. cyt., s. 70.
7Szeroką krytykę okulocentryzmu przeprowadzili w latach dziewięćdziesiątych XX wieku między innymi Martin Jay i David Michael Levin.
8D.M. Levin, Decline and Fall – Oculocentrism in Heidegger’s Reading of the History of Metaphysics, w: Modernity and the Hegemony of Vision, red. D.M. Levin, Berkeley–Los Angeles 1993, s. 212.
9A. Kiedrowicz, Od wiedzy do czucia. Zwrot multisensoryczny w sztuce i dizajnie, w: Manipulacje. Idealiści i prowokatorzy, red. M. Kopczyńska, Szczecin 2017, s. 79–82.
10J. Pallasmaa, Oczy skóry. Architektura i zmysły, przeł. M. Choptiany, Kraków 2012, s. 26.
11Zob. E.T. Hall, Ukryty wymiar, przeł. T. Hołówka, Warszawa 2001, s. 66.
12J. Pallasmaa, dz. cyt., s. 15.
13A. Sachar, M. Lisok, dz. cyt., s. 72.
14<https://culture.pl/pl/tworca/grupa‑ladnie> [dostęp: 21.01.2026].
15A. Sachar, M. Lisok, dz. cyt., s. 70.
16<https://www.serpentinegalleries.org/whats‑on/marina‑abramovic‑512‑hours> [dostęp: 30.01.2026].
17T. Dant, Kultura materialna w rzeczywistości społecznej, przeł. A. Sadza, Kraków 2007, s. 152.
18W performansie Art Must Be Beautiful, Artist Must Be Beautiful (1975) Abramović przez prawie godzinę energicznie szczotkuje włosy, symultanicznie skandując słowa: „Sztuka musi być piękna. Artysta musi być piękny”. Jest naga, jej ruchy są intensywne, sprawiają artystce fizyczny ból, <https://imma.ie/collection/art‑must‑be‑beautiful‑artist‑must‑be‑beautiful/> [dostęp: 19.01.2026].
19Termin „barok” pochodzi od portugalskiego słowa oznaczającego perłę o nieregularnym kształcie lub średniowiecznego hiszpańskiego określenia na niepoprawny schemat logiczny. Zob. R. Garland‑Thomson, Gapienie się, czyli o tym, jak patrzymy i jak pokazujemy siebie innym, przeł. A. Piskorz, Warszawa 2020, s. 94.
20Tamże.
21Tamże, s. 95.
22Wyraz „cud” funkcjonuje w języku polskim od XV wieku (dawniej cudo, czudo), a oznacza ‘to, co wpada w czucie (słuch)’, z kolei słowo „dziw” – ‘to, co wpada w oko’, <https://pl.wikisource.org/wiki/S%C5%82ownik_etymologiczny_j%C4%99zyka_polskiego/cud> [dostęp: 15.01.2026].
23R. Garland‑Thomson, dz. cyt., s. 107.
24Tamże, s. 96.
25T. Ingold, Splatać otwarty świat, przeł. E. Klekot, Kraków 2018, s. 25.
26Słowo „materiał” pochodzi od łacińskiego wyrazu mater – ‘matka’. Tim Ingold przywołuje słowa Nicholasa Allena dotyczące złożonej historii pojęcia „materiał”, która obejmowała łacińskie i greckie wyrazy rodzaju żeńskiego, często oznaczające żywe lub niegdyś żywe drewno. „W tym pierwotnym znaczeniu materiały nie są nieożywioną materią, jak przywykła je pojmować myśl nowoczesna; to aktywne składniki świata‑w‑trakcie‑tworzenia” (tamże, s. 24–25).
27A. Sachar, M. Lisok, dz. cyt., s. 88.
28Tamże, s. 91.
29Tamże.
30T. Ingold, dz. cyt., s. 23.
31B. Łyżwa‑Sokół, Jestem pasożytką. Rozmowa z Karoliną Bregułą, „Dwutygodnik” 2013, nr 119.
32Zob. D. Golańska, O praktykach i procesie. Badania artystyczne a mechanizmy wytwarzania wiedzy w ujęciu nowomaterialistycznym, w: Feministyczne nowe materializmy: usytuowane kartografie, red. O. Cielemęcka, M. Rogowska‑Stangret, Lublin 2018.
33Format P #8 – Nieposłuszeństwo. Teoria i Praktyka, Warszawa 2013, s. 61.
Bibliografia
- Bauman Z., 44 listy ze świata płynnej nowoczesności, Kraków 2011.
- Dant T., Kultura materialna w rzeczywistości społecznej, przeł. A. Sadza, Kraków 2007.
- Format P #8. Nieposłuszeństwo. Teoria i praktyka, Warszawa 2013.
- Garland‑Thomson R., Gapienie się, czyli o tym, jak patrzymy i jak pokazujemy siebie innym, przeł. A. Piskorz, Warszawa 2020.
- Golańska D., O praktykach i procesie. Badania artystyczne a mechanizmy wytwarzania wiedzy w ujęciu nowomaterialistycznym, Lublin 2018.
- Hall E.T., Ukryty wymiar, przeł. T. Hołówka, Warszawa 2001.
- Ingold T., Splatać otwarty świat, przeł. E. Klekot, Kraków 2018.
- Jałowik D., Nieciągła opowieść. Bunkier Sztuki i jego Kolekcja, w: Bunkier 60/30. Tożsamość w ruchu / Identity in Motion, Kraków 2025.
- Kiedrowicz A., Od wiedzy do czucia. Zwrot multisensoryczny w sztuce i dizajnie, Szczecin 2017.
- Levin D.M., Decline and Fall – Oculocentrism in Heidegger’s Reading of the History of Metaphysics, Berkeley–Los Angeles 1993.
- Łyżwa‑Sokół B., Jestem pasożytką. Rozmowa z Karoliną Bregułą, „Dwutygodnik” 2013, nr 119.
- Macey D., Dictionary of Critical Theory, London 2000.
- Neimanis A., Hamilton J.M., How to Weather Together. Feminist Practice for Climate Change, London–New York 2026.
- Pallasmaa J., Oczy skóry. Architektura i zmysły, przeł. M. Choptiany, Kraków 2012.
- Sachar A., Lisok M., Ruch, który wraca do ciała, w: Bunkier 60/30. Tożsamość w ruchu /Identity in Motion, Kraków 2025.
Informacje o wystawie
Na wystawę Ruch, który wraca do ciała składają się poniższe prace, prezentowane w ekspozycyjnym i merytorycznym dialogu. Dzieła z Kolekcji Bunkra Sztuki zostały poddane interpretacji przez zaproszone osoby atystyczne. W tekście odnoszę się do wybranych prac z wystawy.
Ruch, który wraca do ciała
Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki, Kraków, 24 września 2025–4 stycznia 2026
Kuratorki: Marta Lisok, Agnieszka Sachar
Osoby artystyczne oraz prezentowane prace:
Wilhelm Sasnal, bez tytułu (2000), Kolekcja Bunkra Sztuki
Katarzyna Szymkiewicz, Horyzont(y) rozszczepione (2025)
Yane Calovski, Coś umieszczone na czymś innym (2016), Kolekcja Bunkra Sztuki
Grzegorz Demczuk, A Łódź? (2018), Kaczka pamięci (2025), Chronos (2025), Trzy formy czasu (2024), Aion (2025)
Józef Robakowski, La‑lu (1985), Samochody, samochody (1985), Taniec z drzewami (1985),
Ojej, boli mnie noga (1990), Kolekcja Bunkra Sztuki
Horacy Muszyński, Robakowski THE REMAKE (2025)
Jadwiga Sawicka, Brzuch | 2003 |Kolekcja Bunkra Sztuki
Nadia Markiewicz, Underbelly Bar |2025
Mikołaj Smoczyński, Fields in Transition z cyklu: Secret Performance (1993),
Kolekcja Bunkra Sztuki
Agnieszka Brzeżańska, Dziki pieniek (2020–2023), bez tytułu (2015)
Karolina Breguła, Ciasteczka Kippenbergera (2012), Kolekcja Bunkra Sztuki
Magdalena Starska, To, co lubię, jest poza murami (2025)
Konrad Smoleński, How to Make a Bomb (2013), Kolekcja Bunkra Sztuki
Karolina Grzywnowicz, Combat Breathing (2021/2025)
Maria Pinińska‑Bereś, Pomnik przenośny pt. „Miejsce”
(niedatowany – lata siedemdziesiąte–osiemdziesiąte XX wieku), Kolekcja Bunkra Sztuki
Przemek Branas, Dom dla nosorożca (2022/2025)
Agata Kiedrowicz
is a curator, design and art critic, educator and lecturer. She is chiefly interested in designing for the senses as well as design as a tool for exploring and critiquing reality. She is Head of the Department of Design Theory and History and the MA course Design for Living Systems at the Faculty of Design, Academy of Art in Szczecin. She is working on her doctoral dissertation on ritual design and new materialism. She speaks at prestigious conferences (including TEDx “Senses”) and curates art and design exhibitions in Poland and abroad. She has authored the book Oczy obrazu about the work of the visual artist Natalia Szostak. She is also the creator of the podcast Design Stories devoted to design culture.
ORCID: 0000‑0002‑5268‑3582
