Piotr Schollenberger
DISTRACTION AND WORK WITHOUT RULES: JEAN-FRANÇOIS LYOTARD AND THE EXHIBITION OF POSTMODERNITY

1W. Benjamin, Dzieło sztuki w dobie reprodukcji technicznej, przeł. J. Sikorski, w: tegoż, Anioł historii. Eseje, szkice, fragmenty, Poznań 1996, s. 236.

2I. Kant, Idea powszechnej historii w aspekcie kosmopolitycznym, przeł. M. Żelazny, w: tegoż, Dzieła zebrane, t. VI: Pisma po roku 1781, red. M. Jankowski, T. Kupś, M. Marciniak, M. Żelazny, Toruń 2012, s. 32.

3Tenże, Krytyka władzy sądzenia, przeł. J. Gałecki, Warszawa 1986, s. 24.

4W. Benjamin, Mała historia fotografii, przeł. J. Sikorski, w: tegoż, Anioł historii. Eseje, szkice, fragmenty, dz. cyt., s. 109.

5W. Benjamin, Dzieło sztuki w dobie reprodukcji technicznej, dz. cyt., s. 236.

6J.-F. Lyotard, Postmodernizm dla dzieci. Korespondencja 1982–1985, przeł. J. Migasiński, Warszawa 1998, s. 27.

7Zob. tenże, Les problems du savoir dans les sociétés industrielles les plus développées, <https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.cse.gouv.qc.ca%2Ffichiers%2Fdocuments%2Fpublications%2FConseilUniversite%2F56‑1014.pdf%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url> [dostęp: 14.06.2025].

8Tenże, Kondycja ponowoczesna. Raport o stanie wiedzy, przeł. M. Kowalska, J. Migasiński, Warszawa 1997.

9Y. Varoufakis, Technofeudalizm. Co zabiło kapitalizm, przeł. P. Szadkowski, Sieradz 2024.

10J.-F. Lyotard, Kondycja ponowoczesna. Raport o stanie wiedzy, dz. cyt., s. 177.

11Tamże.

12Tamże, s. 166.

13Tenże, Postmodernizm dla dzieci. Korespondencja 1982–1985, dz. cyt., s. 6.

14Tenże, Discours, Figure, Paris 1971, s. 23.

15Tenże, Postmodernizm dla dzieci. Korespondencja 1982–1985, dz. cyt., s. 129.

16Por. H. Arendt, Kondycja ludzka, przeł. D. Łagodzka, Warszawa 2000, s. 13.

17J.-F. Lyotard, Postmodernizm dla dzieci. Korespondencja 1982–1985, dz. cyt., s. 132

18Tamże, s. 133.

19J.-F. Lyotard, R. Beardsworth, Freud, Energy and Chance. A Conversation with Jean‑François Lyotard, „Tekhnema” 1999, nr 5, <http://tekhnema.free.fr/5Beardsworth.html> [dostęp: 14.06.2025].

20Por. J.-F. Lyotard, Misère de la philosophie, Paris 2000, s. 61.

21Por. S. Freud, Wyparcie, w: tegoż, Psychologia nieświadomości, przeł. R. Reszke, Warszawa 2007, s. 77–87.

22Por. J. Laplanche, New Foundations for Psychoanalysis, przeł. D. Macey, Oxford–Cambridge 1989.

23Tamże, s. 128.

24Tamże, s. 45.

25P. Sommer, Po stykach, Poznań 2018, s. 65.

26Warto zauważyć, że podobną stawkę zarysowuje Vilém Flusser, pisząc o techno‑imaginacji. Zob. V. Flusser, Komunikologia, przeł. P. Wiatr, Warszawa 2024, s. 241–319.

27Por. J.-F. Lyotard, Les Immatériaux, przeł. M. Sułkowska, w: Muzeum sztuki. Antologia, red. M. Popczyk, Kraków 2005, s. 221–233; A. Broeckmann, The Making of „Les Immatériaux”, Lüneburg 2025, 30 Years after „Les Immatériaux”: Art, Science and Theory, red. Y. Hui, A. Broeckmann, Lüneburg 2015.

28Por. D. Birnbaum, S.-O. Wallenstein, Spacing Philosophy: Lyotard and the Idea of Exhibition, Berlin 2019; A. Wunderlich, Der Philosoph im Museum. Die Ausstellung „Les Immatériaux” von Jean‑François Lyotard, Bielefeld 2008.

29Por. A. Hudek, From Overto Sub‑Exposure: The Anamnesis of „Les Immatériaux”, w: 30 Years after „Les Immatériaux”, dz. cyt., s. 79.

30Warto przypomnieć słowa Marjorie Perloff o tym, że trzeba: „[…] zobaczyć, jak wyraźnie Duchamp zrozumiał, czym powinna być poezja »w dobie reprodukcji« i utraty aury. Od najmniejszej lingwistycznej różnicy (»p« /»b«) do zasadniczego odchylenia rytmu czy rymu, do synonimiczności, która nigdy nie będzie całkowita, i homonimiczności, która wytwarza kalambury – język poetycki jest językiem, który skupia się na odroczeniu, odroczeniu, który potoczny dyskurs zmuszony jest wymazywać” (M. Perloff, Konceptualna poetyka Marcela Duchampa, w: tejże, Modernizm XXI wieku. „Nowe” poetyki, przeł. K. Bartczak, T. Cieślak‑Sokołowski, Kraków 2012, s. 159).

3130 Years after „Les Immatériaux”, dz. cyt., s. 30.

32A. Green, Life Narcissism, Death Narcissism, przeł. A. Weller, London–New York 2001, s. 170–200.