Andrzej Marzec
IRMINA RUSICKA AND KASPER LECNIM’S WEIRD REALISM

1Zob. E. Thacker, In the Dust of This Planet: Horror of Philosophy, t. 1, Winchester 2011, s. 5–6.

2Zob. A. Marzec, Antropocień. Filozofia i estetyka po końcu świata, Warszawa 2021.

3Zob. M. Foucault, Nadzorować i karać. Narodziny więzienia, przeł. T. Komendant, Warszawa 2020, s. 31.

4Spekulatywny realizm utrzymuje, że rzeczywistość istnieje niezależnie od jakiegokolwiek aktu poznania (ludzkiego, zwierzęcego, roślinnego, naukowego), realne obiekty nigdy nie są w pełni dostępne. Zob. G. Harman, Speculative Realism: An Introduction, Cambridge 2018.

5Realizm sprawczy twierdzi, że byty nie istnieją nigdy jako w pełni ukształtowane, gotowe obiekty, lecz zawsze są produktem relacji, powstają w wyniku materialno‑dyskursywnych praktyk. Zob. K. Barad, Spotkanie ze wszechświatem w pół drogi. Fizyka kwantowa a splątanie materii ze znaczeniem, przeł. S. Królak, Poznań 2023.

6Zob. G. Berkeley, Traktat o zasadach poznania ludzkiego, przeł. J. Leszczyński, Warszawa 1956.

7Zob. E. Pariser, The Filter Bubble: What The Internet Is Hiding From You, New York 2011.

8Por. „The Chautauquan” 1883, t. 3, nr 9, red. T.L. Flood, s. 543–544.

9Zob. Q. Meillassoux, Po skończoności. Esej o koniecznej przygodności, przeł. P. Herbich, Warszawa 2015, s. 47.

10Zob. G. Harman, Traktat o przedmiotach, przeł. M. Rychter, Warszawa 2016; T. Morton, Mroczna ekologia. Esej o logice przyszłego współistnienia, przeł. A. Barcz, Warszawa 2023.

11Zob. B. Dean, Facebook Users by Year: How Many People Use Facebook in 2025?, „Backlinko” 2025, <https://backlinko.com/facebook‑users\> [dostęp: 1.09.2025].

12Zob. G. Harman, Weird Realism: Lovecraft and Philosophy, Winchester–Washington 2012. W polskim przekładzie książki Marka Fishera Dziwaczne i osobliwe angielskie weird zostało przetłumaczone jako „dziwaczne”, które – w moim przekonaniu – jest kategorią wartościującą o zabarwieniu negatywnym. Nie wyraża uznania dla odejścia od zastanych norm, lecz raczej wskazuje dyskomfort i nieprzyjemne zaskoczenie, podkreślając jednocześnie krytyczne nastawienie obserwatorów do ekscentrycznego, groteskowego zjawiska. Zakres znaczeniowy „dziwaczny” odpowiadałby historycznie angielskiemu słowu queer, które początkowo było wykorzystywane do znieważania osób nieheteronormatywnych, a następnie zostało odzyskane przez społeczność LGBTQ+. Polski odpowiednik słowa weird, czyli „dziwny”, jest – moim zdaniem – zdecydowanie bardziej neutralny i pozwala uniknąć tych problemów.

13R. Goscinny, A. Uderzo, Asteriks legionista, przeł. J. Sztuczyńska, Warszawa 1993, s. 5.

14„Patrzę na drzewa tej alei, a one mi przeszkadzają. Mogłoby tu rosnąć jedno porządne drzewo – to by wystarczyło, lecz jest ich całe mnóstwo: ławice, szpalery, las niewyszukanej roślinności. Czuję, że jest ich za dużo, są tu zbędne [de trop]” (J.-P. Sartre, Mdłości, przeł. J. Trznadel, Warszawa 1974, s. 65–66).

15K.I. Gałczyński, Satyra na bożą krówkę, w: tegoż, Poezje wszystkie, t. 1: Utwory liryczne 1921–1953, red. M. Piwowarski, Warszawa 1982, s. 412–413.

16Perspektywa ontologii zwróconej ku przedmiotom pozwala nam traktować człowieka na równi z innymi bytami. Zob. G. Harman, Object‑Oriented Ontology. A New Theory of Everything, London 2018.

17Zob. E. Povinelli, Geontologies: A Requiem to Late Liberalism, Durham–London 2016.

18Zob. J. Bennett, Vibrant Matter. A Political Ecology of Things, Durham–London 2010.

19Ciekawą próbą witalistycznej spekulacji dotyczącej samodzielnej egzystencji odpadów po ich wyrzuceniu przez człowieka jest krótki film Plastic Bag (2009) w reżyserii Ramina Bahraniego, ze znakomitą narracją Wernera Herzoga.

20Jane Bennett odwołuje się do postaci Odradka, tajemniczej istoty z opowiadania Franza Kafki Troska ojca rodziny, którego istnienie nie ma żadnego ludzkiego uzasadnienia. Zob. J. Bennett, dz. cyt., s. 7–12.

21Zob. J. Kristeva, Potęga obrzydzenia. Esej o wstręcie, przeł. M. Falski, Kraków 2007.

22Zob. T. Morton, Hell: In Search of a Christian Ecology, New York 2024, s. 39.