https://doi.org/10.52652/e.10.26.2W artykule autorka proponuje model myślenia krytycznego, który wychodzi poza reprezentacjonizm i sięga do kategorii operacyjności. W tradycyjnych podejściach (włącznie z politykami nakierowanymi na wzmocnienie odpowiedzialności społecznej przemysłu AI) obszary te omawiane są odrębnie od zagadnień o charakterze informatycznym i relegowane zazwyczaj do „kontekstu”. Wskazano, że taki zabieg dyskursywny jest częścią aktualnej ideologii AI i sprawia, że ów kontekst jest traktowany marginalnie, jako należący do odmiennych domen refleksji niż procedury o charakterze technologicznym czy zagadnienia o charakterze ontologicznym bądź estetycznym. Przywołując m.in. projekty Petra Válka, Kristoffera Øruma i moRgan Barbary Konopki, autorka wprowadza kategorię „skromnej” AI, pozbawionej spektakularności i futurologicznych pretensji.
https://doi.org/10.52652/e.10.26.3Autor artykułu proponuje Matrycę Przepływu Transmaterialnego (TFM) jako model rozumienia kreatywności w epoce postkreatywnej. Odwołując się do performatywnego nowego materializmu, radykalnej immanencji i transmaterializmu, TFM mapuje artystyczne stawanie się w poprzek trzech splątanych osi: inspiracji, manifestacji i znaczenia. Analiza studiów przypadku – twórczości Refika Anadola, Ruairi Glynna i Anicki Yi, a także polskich artystów Agnieszki Kurant, Janka Simona i Romana Lipskiego, pozwala TFM przedstawić kreatywność jako rozproszone pole relacji materialnych, percepcyjnych i algorytmicznych. W tej ekologii intuicja funkcjonuje jako prąd łączący czynniki ludzkie, maszynowe i nieludzkie. Sztuka jawi się nie jako wytwór, lecz jako zdarzenie splątania, w którym materia, maszyna i znaczenie współtworzą rzeczywistość. Ramy te przekładają filozofię nowego materializmu na metodę przestrzenną dla badań, pedagogiki i praktyki kuratorskiej.
https://doi.org/10.52652/e.10.26.4Artykuł porusza problem silnego uwikłania człowieka w systemy sztucznej inteligencji, które wymykają się ludzkiemu zrozumieniu. Przywołując krytyczne badania nad technologiami, przygląda się rozwojowi idei przejrzystości i analizuje wpisane w nią ograniczenia, uniemożliwiające rozumienie i kontrolę systemów algorytmicznych. Sztuka staje się przestrzenią krytyczną, która umożliwia szersze, pozatechniczne spojrzenie na współczesne technologie. Poprzez ujawnienie ukrytych mechanizmów systemów sztucznej inteligencji tajemnica przekształca się w wiedzę, która otwiera drogę do ich pełniejszego zrozumienia.
https://doi.org/10.52652/e.10.26.5Tematem artykułu są praktyki kooperacyjne pomiędzy twórcą reprezentującym obszar grafiki artystycznej a uczeniem maszynowym. Aby wyznaczyć właściwą perspektywę pozwalającą zrozumieć istotę tej współpracy, należy podkreślić, że od momentu, gdy w kulturze europejskiej pojawiło się medium graficzne, jego fundamentem była współpraca człowieka i maszyny. Poza kooperacją istotnym punktem odniesienia jest pojęcie „pomiędzy”, nierozerwalnie związane z bytem sztuki wytwarzanej na styku dwóch porządków: analogowego i cyfrowego. Artykuł opisuje ewolucję praktyki artystycznej Mariusza Filipowicza – od instalacji audiowizualnej Face Machine, która powstała w wyniku dostrzeżenia właściwego dla cyfrowego skanera powidoku skanowanego obrazu, po projekt Numbers, który od 2025 roku tworzony jest we współpracy z narzędziem ChatGPT.
https://doi.org/10.52652/e.10.26.6Tekst analizuje ewolucję fotografii w dobie dynamicznego rozwoju narzędzi sztucznej inteligencji, wskazując na stopniowe odchodzenie medium od fizycznej rejestracji rzeczywistości ku cyfrowej symulacji. Autor przybliża koncepcję sztuki generatywnej oraz zjawisko promptografii, ilustrując je przykładami działań artystycznych Łukasza Cyrusa, Szymona Rogińskiego oraz prowokacją Borisa Eldagsena. Rozważania skupiają się na zmianie statusu obrazu, który przestaje być bezpośrednim dowodem istnienia, a staje się efektem algorytmicznych operacji na danych. Analiza podkreśla, że choć AI redefiniuje granice twórczości i rolę artysty, klasyczna fotografia nie zanika, lecz zyskuje nowe konteksty interpretacyjne. Ostatecznie publikacja stanowi głos w debacie nad potrzebą wypracowania nowych definicji i regulacji dla obrazów tworzonych przy współudziale autonomicznych systemów.
https://doi.org/10.52652/e.10.26.7Artykuł stanowi krytyczny komentarz do praktyki twórczej Sashy Stiles – poetki wykorzystującej w swojej działalności artystycznej osobisty generator poezji oparty na dużych modelach językowych GPT, „dostrajany” na podstawie autorskiego korpusu danych. W centrum rozważań znajduje się instalacja A Living Poem, prezentowana od września 2025 roku w centralnym lobby nowojorskiego Museum of Modern Art (moMA). Autorka analizuje projekt, sytuując go pomiędzy dwiema ramami interpretacyjnymi: koncepcją cyborgicznego autorstwa oraz ideą cyfrowej nieśmiertelności.
https://doi.org/10.52652/e.10.26.8Artykuł stanowi analizę spekulatywnych praktyk artystycznych dotyczących przyszłości sztucznej inteligencji (artificial intelligence, ai). Omówione zostały prace artystów zarówno wykorzystujących narzędzia ai, jak i ich niestosujących, co miało na celu rozważenie, jakie unikalne ograniczenia i szanse wiążą się z podejmowaniem gestów spekulatywnych w obrębie sztuki ai. Korzystając z koncepcji spekulatywności Isabelle Stengers, autorka bada potencjał i ograniczenia analizowanych projektów do stymulowania wyobraźni ważnej przy przeciwdziałaniu zagrożeniom związanym z rozwojem i popularyzacją ai.
https://doi.org/10.52652/e.10.26.9Przedmiotem rozważań będzie kategoria slopu przypisywana niechcianym treściom powstałym z użyciem generatywnego ai, „ściekowi” zalewającemu feedy mediów społecznościowych, nowej odmianie spamu czy elementom kultury junku. W ujęciu Shane’a Densona estetyka slopowatości konstytuuje się przez wernakularne kategorie afektywnego osądu, takie jak cringe (żenujący) i cursed (przeklęty). Tekst pokazuje, jak określenia te, wywodzące się z języka kultury internetowej, stają się kluczowymi narzędziami opisu internetowej wizualności w warunkach nadprodukcji obrazów, informacyjnego szumu czy zautomatyzowanej produkcji treści.
https://doi.org/10.52652/e.10.26.10W erze postkreatywności, gdy sztuczna inteligencja (AI) przekształca tradycyjne praktyki projektowe, moda staje się wdzięcznym laboratorium nowych form współpracy człowieka z technologią. Artykuł analizuje ten fenomen przez pryzmat teorii Marshalla McLuhana, ze szczególnym uwzględnieniem jego koncepcji medium jako „przedłużenia” oraz odzieży jako przedłużenia skóry. W centrum uwagi znajduje się moda adaptacyjna – ubrania i dodatki dla osób z niepełnosprawnościami, projektowane pod kątem zarówno funkcjonalności, jak i estetyki. Sztuczna inteligencja (m.in. skanowanie 3D, generatywne wzornictwo, symulacje wirtualne) umożliwia precyzyjną personalizację, poprawę komfortu użytkowania i redukcję kosztów prototypowania. Możemy mówić o estetyce „algorytmicznej empatii”, w której kreatywność człowieka i maszyny współtworzy prawdziwie inkluzywną modę adaptacyjną.
https://doi.org/10.52652/e.10.26.11Esej jest poświęcony antropomorficznym ewolucjom interfejsów medialnych systemów sztucznej inteligencji. Autor wychodzi od analiz prac z obszaru sztuki mediów autorstwa Memo Aktena, zestawiając je z aktualnymi formatami użytkowymi ai i tendencjami w ich rozwoju. Sięga przy tym po badania interakcji i sposobów używania mediów cyfrowych oraz sposobów kulturowego kodowania technologii cyfrowych, postrzegając ai jako medium formatowane w duchu bliskości, intymności, rekonstruujące kody społeczne i komunikacyjne.
https://doi.org/10.52652/e.10.26.12Artykuł analizuje, w jaki sposób Memo Akten konceptualizuje i wykorzystuje głębokie uczenie maszynowe jako medium twórcze, co prowadzi do daleko idącego renegocjowania paradygmatu kreatywnego partnerstwa człowieka i komputera, ukształtowanego przez dziedzictwo sztuki generatywnej i praktyk kreatywnego kodowania. Punktem wyjścia jest rozpoznanie, że w sztuce opartej na sieciach neuronowych artysta traci bezpośredni dostęp do „procedury” znanej z generatywności: mechanizm generowania staje się nieprzejrzysty, a kontrola nad przebiegiem procesu ulega redystrybucji na rzecz modelu uczącego się. W odpowiedzi Akten proponuje zestaw pojęć i rozwiązań fundujących zarówno jego refleksję teoretyczną, obszar badań, jak i praktykę artystyczną. Creative deep learning (CDL) definiowane jest jako medium wymagające nowych trybów eksploracji wytrenowanych reprezentacji. Fundamentem kreatywnego sprawstwa staje się meaningful human control (MHC), rozumiane jako spektrum intencji, przewidywalności i odpowiedzialności. Realtime continuous control (RCC) ustanawia metaforę „instrumentu wizualnego” i performatywną pętlę sprzężenia zwrotnego. Bias zostaje ujęty jako poznawczy horyzont (światopogląd) sieci, możliwy do ujawniania i modulacji. Latent storytelling opisuje narrację jako świadomą nawigację w przestrzeni ukrytych reprezentacji modeli generatywnych.
